(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
12.358. అధ్యాయః 358
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
వైశంపాయనేన జనమేజయాయ ఏకాంతిధర్మనిరూపణపూర్వకం లోకే తత్ప్రచారప్రకారప్రతిపాదనం॥ 1॥
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

జనమేజయ ఉవాచ। 12-358-0x(6635)(80344)
అహో హ్యేకాంతినః సర్వాన్ప్రీణాతి భగవాన్హరిః।
విధిప్రయుక్తాం పూజాం చ గృహ్ణాతి శిరసా స్వయం॥ 12-358-1(80345)
యే తు దగ్ధేంధనా లోకే పుణ్యపాపవివర్జితాః।
తేషాం చ యా హి నిర్దిష్టా పారంపర్యాగతా గతిః॥ 12-358-2(80346)
చతుర్థ్యాం చైవ తే గత్యాం గచ్ఛంతి పురుషోత్తమం।
ఏకాంతినస్తు పురుషా గచ్ఛంతి పరమం పదం॥ 12-358-3(80347)
నూనమేకాంతధర్మోఽయం శ్రేష్ఠో నారాయణప్రియః।
అగత్వా గతయతిస్రో యద్గచ్ఛత్యవ్యయం హరిం॥ 12-358-4(80348)
సహోపనిషదాన్వేదాన్యే విప్రాః సంయగాస్థితాః।
పఠంతి విధిమాస్థాయ యే చాపి యతిధర్మిణః॥ 12-358-5(80349)
తేభ్యో విశిష్టాం జానామి గతిమేకాంతినాం నృణాం।
కేనైష ధర్మః కథితో దేవేన ఋషిణాఽపి వా॥ 12-358-6(80350)
ఏకాంతినాం చ కా చర్యా కదా చోత్పాదితా విభో।
ఏతన్మే సంశయం ఛింధి పరం కౌతూహలం హి మే॥ 12-358-7(80351)
వైశంపాయన ఉవాచ। 12-358-8x(6636)
సముపోఢేష్వనీకేషు కురుపాండవయోర్మృధే।
అర్జునే విమనస్కే చ గీతా భగవతా స్వయం॥ 12-358-8(80352)
ఆగతిశ్చ గతిశ్చైవ పూర్వం తే కథితా మయా।
గహనో హ్యేష ధర్మో వై దుర్విజ్ఞేయోఽకృతాత్మభిః॥ 12-358-9(80353)
సంమితః సామవేదేన పురైవాదియుగే కృతః।
ధార్యతే స్వయమీశేన రాజన్నారాయణేన హ॥ 12-358-10(80354)
ఏతదర్థం మహారాజ పృష్టః పార్థేన నారదః।
ఋషిమధ్యే మహాభాగః శృణ్వతోః కృష్ణభీష్మయోః॥ 12-358-11(80355)
గురుణా చ మయాఽప్యేవ కథితో నృపసత్తమ।
యథా తత్కథితం తత్ర నారదేన తథా శృణు॥ 12-358-12(80356)
యదాఽఽసీన్మానజం జన్మ నారాయణముఖోద్గతం।
బ్రహ్మణః పృథివీపాల తదా నారాయణః స్వయం॥ 12-358-13(80357)
తేన ధర్మేణ కృతవాందైవం పిత్ర్యం చ భారత।
ఫేనపా ఋషయశ్చైవ తం ధర్మం ప్రతిపేదిరే॥ 12-358-14(80358)
వైఖానసాః ఫేనపేభ్యో ధర్మం తం ప్రతిపదిరే।
వైఖానసేభ్యః సోపస్తు తతః సోఽంతర్దధే పునః॥ 12-358-15(80359)
యదాఽఽసీచ్చాక్షుషం జన్మ ద్వితీయం బ్రహ్మణో నృప।
యదా పితామహేనైవ సోమాద్ధర్మః పరిశ్రుతః॥ 12-358-16(80360)
నారాయణాత్మకో రాజన్రుద్రాయ ప్రదదౌ చ తం।
తతో యోగస్థితో రుద్రః పురా కృతయుగే నృప॥ 12-358-17(80361)
వాలఖిల్యానృషీన్సర్వాంధర్మమేనమపాఠయత్।
అంతర్దధే తతో భూయస్తస్య దేవస్య మాయయా॥ 12-358-18(80362)
తృతీయం బ్రహ్మణో జన్మ యదాసీద్వాచికం మహత్।
తత్రైష ధర్మః సంభూతః స్వయం నారాయణాన్నృప॥ 12-358-19(80363)
సుపర్ణో నామ తమృషిః ప్రాప్తవాన్పురుషోత్తమాత్।
తపసా వై సుతప్తేన దమేన నియమేన చ॥ 12-358-20(80364)
త్రిః పరిక్రాంతవానేతత్సుపర్ణో ధర్మసుత్తమం।
యస్మాత్తస్మాద్వ్రతం హ్యేతత్రిసౌపర్ణమిహోచ్యేత॥ 12-358-21(80365)
ఋగ్వేదపాఠపఠితం వ్రతమేతద్ధి దుశ్చరం।
సుపర్ణాచ్చాప్యధిగతో ధర్మ ఏష సనాతనః॥ 12-358-22(80366)
వాయునా ద్విపదశ్రిష్ఠే ప్రథితో జగదాయుషా।
వాయోః సకాశాత్ప్రాప్తశ్చ ఋషిభిర్విఘసాశిభిః॥ 12-358-23(80367)
తేభ్యో మహోదధిశ్చైవ ప్రాప్తవాంధర్మముత్తమం।
అంతర్దధే తతో భూయో నారాయణసమాహృతః॥ 12-358-24(80368)
యదా భూయః శ్రవణజా సృష్టిరాసీన్మహాత్మనః।
బ్రహ్మణః పురుషవ్యాఘ్ర తత్ర కీర్తయతః శృణు॥ 12-358-25(80369)
జగత్స్రష్టుమనా దేవో హరిర్నారాయణః స్వయం।
చింతయామాస పురుషం జగత్సర్గకరం ప్రభుం॥ 12-358-26(80370)
అథ చింతయతస్తస్య కర్ణాభ్యాం పురుషః స్మృతః।
ప్రజాసర్గకరో బ్రహ్మా తమువాచ జగత్పతిః॥ 12-358-27(80371)
సృజ ప్రజాః పుత్ర సర్వా ముఖతః పాదతస్తథా।
శ్రేయస్తవ విధాస్యామి బలం తేజశ్చ సువ్రత॥ 12-358-28(80372)
ధర్మం చ మత్తో గృహ్ణీష్వ సాత్వతం నామ నామతః।
తేన సృష్టం కృతయుగం స్థాపయస్వ యథావిధి॥ 12-358-29(80373)
తతో బ్రహ్మా నమశ్చక్రే దేవాయ హరిమేధసే।
ధర్మం చాగ్ర్యం స జగ్రాహ సరహస్యం ససంగ్రహం॥ 12-358-30(80374)
ఆరణ్యకేన సహితం నారాయణముఖోద్గతం।
ఉపదిశ్య తతో ధర్మం బ్రహ్మణేఽమితతేజసే॥ 12-358-31(80375)
తం కార్తయుగధర్మాణం నిరాశీః కర్మసంజ్ఞితం।
జగామ తమసః పారం యత్రావ్యక్తం వ్యవస్థితం॥ 12-358-32(80376)
తతోఽథ వరదో దేవో బ్రహ్మా లోకపితామహః।
అసృజత్స తతో లోకాన్కృత్స్నాన్స్థావరజంగమాన్॥ 12-358-33(80377)
తతః ప్రావర్తత తదా ఆదౌ కృతయుగం శుభం।
తతో హి సాత్వతో ధర్మో వ్యాప్య లోకానవస్థితః॥ 12-358-34(80378)
తేనైవాద్యేన ధర్మేణ బ్రహ్మా లోకవిసర్గకృత్।
పూజయామాస దేవేశం హరిం నారాయణం ప్రభుం॥ 12-358-35(80379)
ధర్మప్రతిష్ఠాహేతోశ్చ మనుం స్వారోచిషం తతః।
అధ్యాపయామాస తదా లోకానాం హితకాంయయా॥ 12-358-36(80380)
తతః స్వారోచిషః పుత్రం స్వయం శంఖపదం నృప।
అధ్యాపయత్పురాఽవ్యగ్రః సర్వలోకపతిర్విభుః॥ 12-358-37(80381)
తతః శంఖపదశ్చాపి పుత్రమాత్మజమౌరసం।
దిశాపాలం సుధర్మాణమధ్యాపయత భారత।
సోఽంతర్దధే తతో భూయః ప్రాప్తే త్రేతాయుగే పునః॥ 12-358-38(80382)
నాసత్యే జన్మని పురా బ్రహ్మణః పార్థివోత్తమ।
ధర్మమేతం స్వయం దేవో హరిర్నారాయణః ప్రభుః॥ 12-358-39(80383)
తజ్జగాదారవిందాక్షో బ్రహ్మణః పశ్యతస్తదా।
సనత్కుమారో భగవాంస్తతః ప్రాధీతవాన్నృప॥ 12-358-40(80384)
సనత్కుమారాదపి చ వీరణో వై ప్రజాపతిః।
కృతాదౌ కురుశార్దూల ధర్మమేతదధీతవాన్॥ 12-358-41(80385)
వీరణశ్చాప్యధీత్యైనం రైభ్యాయ మునయే దదౌ।
రైభ్యః పుత్రాయ శుద్ధాయ సువ్రతాయ సుమేధసే॥ 12-358-42(80386)
కుక్షిపాలాయ చ దదౌ విశాలాయ చ ధర్మిణే।
తతోఽప్యంతర్దధే భూయో నారాయణముఖోద్గతః॥ 12-358-43(80387)
అండజే జన్మని పునర్బ్రహ్మణే హరియోనయే।
ఏష ధర్మః సముద్భూతో నారాయణముఖాత్పునః॥ 12-358-44(80388)
గృహీతో బ్రహ్మణా రాజన్ప్రయుక్తశ్చ యథావిధి।
అధ్యాపితాశ్చ మునయో నాంనా బర్హిపదో నృప॥ 12-358-45(80389)
బర్హిషద్భ్యశ్చ సంప్రాప్తః సామవేదాంతగం ద్విజం।
జ్యేష్ఠం నామాభివిఖ్యాతం జ్యేష్ఠసామవ్రతో హరిః॥ 12-358-46(80390)
జ్యేష్ఠాచ్చాప్యనుసంక్రాంతో రాజానమవికంపనం।
అంతర్దధే తతో రాజన్నేష దర్మః ప్రభో హరేః॥ 12-358-47(80391)
యదిదం సప్తమం జన్మ పద్మజం బ్రహ్మణో నృప।
తత్రైష ధర్మః కథితః స్వయం నారాయణేన హ॥ 12-358-48(80392)
పితామహాయ శుద్ధాయ యుగాదౌ లోకధారిణే।
పితామహశ్చ దక్షాయ ధర్మమేతం పురా దదౌ॥ 12-358-49(80393)
తతో జ్యేష్ఠే తు దౌహిత్రే ప్రాదాద్దక్షో నృపోత్తమ।
ఆదిత్యే సవితుర్జ్యేష్ఠే వివస్వాంజగృహే తతః॥ 12-358-50(80394)
త్రేతాయుగాదౌ చ తతో వివస్వాన్మమవే దదౌ।
మనుశ్చ లోకభూత్యర్థం సుతాయేక్ష్వాకవే దదౌ॥ 12-358-51(80395)
ఇక్ష్వాకుణా చ కథితో వ్యాప్య లోకానవస్థితః।
గమిష్యతి క్షయాంతే చ పునర్నారాయణం నృప॥ 12-358-52(80396)
యతీనాం చాపి యో ధర్మః స తే పూర్వం నృపోత్తమ।
కథితో హరిగీతాసు సమాసవిధికల్పితః॥ 12-358-53(80397)
నారదేన సుసంప్రాప్తః సరహస్యః ససంగ్రహః।
ఏష ధర్మో జగన్నాథాత్సాక్షాన్నారాయణాన్నృప॥ 12-358-54(80398)
ఏవమేవ మహాంధర్మే ఆద్యో రాజన్సనాతనః।
దుర్విజ్ఞేయో దుష్కరశ్చ సాత్వతైర్ధార్యతే సదా॥ 12-358-55(80399)
ధర్మజ్ఞానేన చైతేన సుప్రయుక్తేన కర్మణా।
అహింసాధర్మయుక్తేన ప్రీయతే హరిరీశ్వరః॥ 12-358-56(80400)
ఏకవ్యూహవిభాగో వా క్వచిద్ద్వివ్యూహసంజ్ఞితః।
త్రివ్యూహశ్చాపి సంఖ్యాతశ్చతుర్వ్యూహశ్చ దృశ్యతే॥ 12-358-57(80401)
హరిరేవ హి క్షేత్రజ్ఞో నిర్మమో నిష్కలస్తథా।
జీవశ్చ సర్వభూతేషు పంచభూతగుణాతిగః॥ 12-358-58(80402)
మనశ్చ ప్రథితం రాజన్పంచంద్రియసమీరణం।
ఏష లోకనిధిః శ్రీమానేషు లోకవిసర్గకృత్॥ 12-358-59(80403)
అకర్తా చైవ కర్తా చ కార్యం కారణమేవ చ।
యథేచ్ఛతి తథా రాజన్క్రీడతే పురుషోఽవ్యయః॥ 12-358-60(80404)
ఏష ఏకాంతిధర్మస్తే కీర్తితో నృపసత్తమ।
మయా గురుప్రసాదేన దుర్విజ్ఞేయోఽకృతాత్మభిః॥ 12-358-61(80405)
ఏకాంతినో హి పురుషా దుర్లభా బహవో నృప।
యద్యేకాంతిభిరాకీర్ణం జగత్స్యాత్కురునందనః॥ 12-358-62(80406)
అహింసకైరాత్మవిద్భిః సర్వభూతహితే రతైః।
భవేత్కృతయుగప్రాప్తిరాశీః కర్మవివర్జితా॥ 12-358-63(80407)
ఏవం స భగవాన్వ్యాసో గురుర్మమ విశాంపతే।
కథయామాస ధర్మజ్ఞో ధర్మరాజే ద్విజోత్తమః॥ 12-358-64(80408)
ఋషీణాం సంనిధౌ రాజఞ్శృణ్వతోః కృష్ణభీష్మయోః।
తస్యాప్యకథయత్పూర్వం నారదః సుమహాతపాః॥ 12-358-65(80409)
దేవం పరమకం బ్రహ్మ శ్వేతం చంద్రాభమచ్యుతం।
యత్ర చైకాంతినో యాంతి నారాయణపరాయణాః।
`తదేవ పరమం స్థానం ముక్తానాం కేవలం భవేత్॥' 12-358-66(80410)
జనమేజయ ఉవాచ। 12-358-67x(6637)
ఏవం బహువిధం ధర్మం ప్రవిబుద్ధైర్నిషేవితం।
న కుర్వంతి కథం విప్రా అన్యే నానావ్రతే స్థితాః॥ 12-358-67(80411)
వైశంపాయన ఉవాచ। 12-358-68x(6638)
తిస్రః ప్రకృతయో రాజందేహబంధేషు నిర్మితాః।
సాత్వికీ రాజసీ చైవ తామసీ చైవ భారత॥ 12-358-68(80412)
దేహబంధేషు పురుషః శ్రేష్ఠః కురుకులోద్వహ।
సాత్వికః పురుషవ్యాఘ్ర భవేన్మోక్షాయ నిశ్చితః॥ 12-358-69(80413)
అత్రాపి స విజానాతి పురుషం బ్రహ్మవిత్తమం।
నారాయణాం పరం మోక్షే తతో వై సాత్వికః స్మృతః॥ 12-358-70(80414)
మనీషితం చ ప్రాప్నోతి చింతయన్పురుషోత్తమం।
ఏకాంతభక్తః సతతం నారాయణపరాయణః॥ 12-358-71(80415)
మనీషిణో హి యే కేచిద్యతయో మోక్షధర్మిణః।
తేషాం విచ్ఛిన్నతృష్ణానాం యోగక్షేమవహో హరిః॥ 12-358-72(80416)
జాయమానం హి పురుషం యం పశ్యేన్మధుసూదనః।
సాత్వికస్తు స విజ్ఞేయో భవేన్మోక్షే చ నిశ్చితః॥ 12-358-73(80417)
సాంఖ్యయోగేన తుల్యో హి ధర్మ ఏకాంతిసేవితః।
నారాయణాత్మకే మోక్షే తతో యాంతి పరాం గతిం॥ 12-358-74(80418)
నారాయణేన దృష్టస్తచు ప్రతిబుద్ధో భవేత్పుమాన్।
ఏవమాత్మేచ్ఛయా రాజన్ప్రతిబుద్ధో న జాయతే॥ 12-358-75(80419)
రాజసీ తామసీ చైవ వ్యామిశ్రే ప్రకృతీ స్మృతే।
తదాత్మకం హి పురుషం జాయమానం విశాంపతే।
ప్రవృత్తిలక్షణైర్యుక్తం నావేక్షతి హరిః స్వయం॥ 12-358-76(80420)
పశ్యత్యేనం జాయమానం బ్రహ్మా లోకపితామహః।
రజసా తపసా చైవ మానసం సమభిప్లుతం॥ 12-358-77(80421)
కామం దేవాశ్చ ఋషయః సత్వస్థా నృపసత్తమ।
హీనాః సత్వేన సూక్ష్మేణ తతో వైకారికాః స్మృతాః॥ 12-358-78(80422)
జనమేజయ ఉవాచ। 12-358-79x(6639)
కథం వైకారికో గచ్ఛేత్పురుషః పురుషోత్తమం।
వద సర్వం యథాదృష్టం ప్రవృత్తిం చ యథాక్రమం॥ 12-358-79(80423)
వైశంపాయన ఉవాచ। 12-358-80x(6640)
సుసూక్ష్మం తత్త్వసంయుక్తం సంయుక్తం త్రిభిరక్షరైః।
పురుషః పురుషం గచ్ఛేన్నిష్క్రియం పంచవింశకం॥ 12-358-80(80424)
ఏవమేకం సాంఖ్యయోగం వేదారణ్యకమేవ చ।
పరస్పరాంగాన్యేతాని పాంచరాత్రం చ కథ్యతే॥ 12-358-81(80425)
ఏష ఏకాంతినాం ధర్మో నారాయణపరాత్మకః॥ 12-358-82(80426)
యథా సముద్రాత్ప్రసృతా జలౌఘా
స్తమేవ రాజన్పునరావిశంతి।
ఇమే తథా జ్ఞానమహాజలౌఘా
నారాయణం వై పునరావిశంతి॥ 12-358-83(80427)
ఏష తే కథితో ధర్మః సాత్వతో యదుబాంధవ।
కురుష్వైనం యథాన్యాయం యది శక్తోసి భారత॥ 12-358-84(80428)
ఏవం హి స మహాభాగో నారదో గురవే మమ।
శ్వేతానాం యతినాం చాహ ఏకాంతగతిమఖ్యాం॥ 12-358-85(80429)
వ్యాసశ్చాకథయత్ప్రీత్యా ధర్మపుత్రాయ ధీమతే।
స ఏవాయం మయా తుభ్యమాఖ్యాతః ప్రసృతో గురోః॥ 12-358-86(80430)
ఇత్థం హి దుశ్చరో ధర్మ ఏష పార్థివసత్తమ।
యథైవ త్వం తథైవాన్యే న భజంతి చ మోహితాః॥ 12-358-87(80431)
కృష్ణ ఏవ హి లోకానాం భావనో మోహనస్తథా।
సంహారకారకశ్చైవ కారణం చ విశాంపతే॥ ॥ 12-358-88(80432)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే శాంతిపర్వణి మోక్షధర్మపర్వణి నారాయణీయే అష్టపంచాశదధికత్రిశతతమోఽధ్యాయః॥ 358॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-358-2 దగ్ధేంధనాః నష్టవాసనాః। పారంపర్యాగతా గురుసంప్రదాయాగతాగతిర్జ్ఞానం॥ 12-358-23 ప్రథితో గదతా పురేతి థ. పాఠః॥ 12-358-25 యదా భూయస్తమశ్చాస్య బుద్ధిరాసీన్మహాత్మనః ఇతి ట. పాఠః॥ 12-358-26 జగత్సర్గకరః ప్రభురితి థ. ధ. పాఠః॥ 12-358-31 నాసిక్యే జన్మనీతి థ.ధ. పాఠః॥ 12-358-42 రౌత్ర్యాయ మనవే దదావితి ధ. ధ. పాఠః। సువ్రతాయ సుధన్వత ఇతి ట. ధ. పాఠః॥ 12-358-44 బ్రహ్మణో హరిమేధస ఇతి ట. ధ. పాఠః॥ 12-358-49 యుగాదౌ లోకసాక్షిణే ఇతి ట. పాఠః॥ 12-358-58 నిర్మలో నిష్కలస్తథేతి ట. పాఠః॥ 12-358-59 అతశ్చ ప్రథితో రాజన్పంచేంద్రియసమీరితి ఇతి థ. ధ. పాఠః॥ 12-358-63 కృతయుగప్రాప్తిరీదృశైః కర్మవర్జితైరితి ట. ధ. పాఠః। ఆశీః కర్మ కాంయంకర్మ॥ 12-358-70 నారాయణపరో మోక్ష ఇతి ఝ. ట. పాఠః॥ 12-358-72 యతయో మోక్షకాంక్షిణ ఇతి ట. ధ. పాఠః॥ 12-358-77 ఏనం రాజసం బ్రహ్మా పశ్యతి ప్రవృత్తిమర్గి నియోజయతీత్యర్థః। బ్రహ్మా రుద్రోఽథవా పునరితి థ.ధ. పాఠః॥ 12-358-81 పరస్పరాన్యాన్యేతానీతి ట. పాఠః॥ 12-358-87 ధర్మః పుణ్యః పార్థివసత్తమేతి థ. పాఠః॥ 12-358-88 సంసారకారకశ్చైవేతి ధ. పాఠః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.